के हो अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस : कहिलेदेखि शुरु भयो, किन मनाइन्छ ?
८ मार्चलाई विश्वभरि महिलाको विशेष दिनको रूपमा मनाइन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवसको सुरुवात श्रमिक आन्दोलनबाट भएको मानिन्छ। संयुक्त राष्ट्र सङ्घले पनि यसलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिएको छ।
सन् १९०८ मा न्यूयोर्क सिटीमा १५,००० महिलाले दैनिक कामको समय घटाउन, राम्रो तलब पाउन र मतदानको अधिकार सुनिश्चित गर्न प्रदर्शन गरेका थिए। त्यसकै प्रभावले सन् १९०९ मा ‘द सोशलिस्ट पार्टी अफ अमेरिका’ ले पहिलो राष्ट्रिय नारी दिवस घोषणा गर्यो।
सन् १९१० मा कोपेनहेगनमा ‘कन्फरेन्स अफ वर्किङ विमिन’ नामक अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा क्लारा जेट्किनले यो दिवसलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मनाउने प्रस्ताव राखिन्। उक्त सम्मेलनमा १७ देशका १०० महिलाले सहमति जनाए।
सन् १९१७ मा रुसी महिलाहरूले ‘शान्ति र रोटी’ को माग गर्दै प्रदर्शन गरेपछि उनीहरूले मतदानको अधिकार प्राप्त गरे। जुलियन क्यालेन्डर अनुसार यो २३ फेब्रुअरीमा परेको थियो, जुन ग्रेगोरियन क्यालेन्डर अनुसार ८ मार्च हो। त्यसयता यो दिन नारी दिवसको रूपमा मनाइन्छ।
नारी दिवस किन ?
अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस महिलाको उपलब्धि, समाजमा उनको भूमिका र लैङ्गिक समानताको अवस्थाबारे चेतना फैलाउने अवसर हो। विभिन्न देशमा यस दिन सार्वजनिक बिदा दिइन्छ।
- चीन: महिलाले आधा दिनको बिदा पाउँछन्।
- इटाली: लज्जावती फूल उपहार दिने चलन छ।
- रुस: फूलको बिक्री दोब्बर हुन्छ।
- सर्बिया, आल्बेनिया, मेसेडोनिया, उज्बेकिस्तान: यसै दिन आमा दिवस पनि मनाइन्छ।
- संयुक्त राज्य अमेरिका: मार्च महिनालाई ‘महिला इतिहास महिना’ को रूपमा मनाइन्छ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको भूमिका
सन् १९७५ देखि संयुक्त राष्ट्रसङ्घले नारी दिवस मनाउन थालेपछि यसले अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पायो। यस वर्ष संयुक्त राष्ट्रसङ्घले ‘सबै महिला र युवतीका लागि समानता, सशक्तीकरण’ नारा राखेको छ। यसको उद्देश्य नयाँ पुस्तालाई लैङ्गिक समानताको संवाहक बनाउनु हो। लैङ्गिक समानताको लक्ष्य अझै टाढा छ।
- यौन हिंसा: सन् २०२३ मा ३,६८८ घटना दर्ता भए, जसमा ९५% पीडित महिला थिए।
- शिक्षा: ११.९ करोड बालिकाहरू विद्यालय जान सकेका छैनन्।
- कानुनी अधिकार: महिलाले पुरुषको तुलनामा दुईतिहाइ कानुनी अधिकार मात्र प्रयोग गर्न सक्छन्।
- राजनीति: २० वर्षमा महिला प्रतिनिधित्वको वृद्धि सुस्त देखिएको छ।
- बाल विवाह: २० देखि २४ वर्षका पाँचमध्ये एक महिलाको १८ वर्ष नपुग्दै विवाह भएको थियो।
- घरेलु हिंसा: सन् २०२३ मा ५१,००० महिलाको हत्या तिनका पति वा परिवारका अन्य सदस्यले गरेका थिए।
नारी दिवसका प्रतीक रङहरू
अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवसको प्रतीक रङ प्याजी, हरियो र सेतो हो।
- प्याजी: न्याय र गरिमा जनाउँछ।
- हरियो: आशा प्रतीक हो।
- सेतो: पवित्रताको प्रतीक हो, तर यो विवादास्पद छ।
अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस महिलाहरूको उपलब्धि सम्मान गर्ने र लैङ्गिक असमानता हटाउन आवाज उठाउने अवसर हो। तथ्याङ्कहरूले देखाउँछन् कि समानताको लक्ष्य हासिल गर्न अझै धेरै गर्न बाँकी छ। यस दिवसले महिला अधिकारको सुनिश्चितता र भविष्यका पुस्ताहरूलाई प्रेरित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
नोभेम्बर १९ मा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष दिवस मनाइन्छ। सन् १९९० को दशकदेखि मनाउन थालिएको यो दिवस हाल ८० देशमा प्रचलित छ। तर, संयुक्त राष्ट्रसङ्घले यसलाई आधिकारिक रूपमा अनुमोदन गरिसकेको छैन।
