प्रविधिको वैश्विक प्रतिस्पर्धामा चीन र अमेरिका, कसको प्रभुत्व कति ?

चिनियाँ एआई च्याटबट डीपसीक ले विश्वभर तहल्का मच्चाइरहेको छ, जसले चीनको प्रविधि क्षेत्रको तीव्र प्रगति उजागर गरेको छ। यद्यपि, चीनलाई नजिकबाट नियाल्नेहरू भने यसबाट अचम्मित छैनन्। किनभने, चीनले मेड इन चाइना २०२५ रणनीतिअन्तर्गत विगत दशकभरि उच्च प्रविधिमा आफ्नो वर्चस्व विस्तार गर्दै आएको छ।

सन् २०१५ मा चीन सरकारले मेड इन चाइना २०२५ अभियानको घोषणा गरेको थियो। यस योजनाको उद्देश्य विश्वभर चिनियाँ उत्पादनहरूलाई कम गुणस्तरको पहिचानबाट उच्च प्रविधि र गुणस्तरीय उत्पादनको रूपमा पुन: स्थापित गर्नु थियो। चीनले सन् २०२५ भित्र प्रविधिमा अग्रणी बन्ने लक्ष्यसहित एआई, क्वान्टम कम्प्युटिङ, विद्युतीय सवारी, नवीकरणीय ऊर्जा, र ब्याटरी प्रविधिलाई मुख्य प्राथमिकतामा राखेको थियो।

विश्लेषकहरूका अनुसार, चीनले यी क्षेत्रहरूमा उल्लेखनीय सफलता प्राप्त गरिसकेको छ। लन्डनस्थित किङ्ग्स कलेजकी विकास अर्थशास्त्र विशेषज्ञ डा. युन्दन गोङका अनुसार, “चीनले धेरै उद्योगमा अग्रणी स्थान हासिल गरिसकेको छ”। विशेषगरी, चीनको विद्युतीय सवारी साधन उद्योगले जर्मनी, जापान, र अमेरिकालाई पछि पार्दै विश्वमै सबैभन्दा धेरै कार बिक्री गर्ने स्थान बनाइसकेको छ।

प्रविधि क्षेत्रमा चीनको प्रभावशाली उपस्थिति

चीनले ड्रोन उद्योगमा पनि वर्चस्व जमाएको छ। बीबीसी रिसर्चका अनुसार, विश्वका शीर्ष १० ड्रोन उत्पादकहरू चिनियाँ छन्, जसमा शेङ्जेनस्थित डिजेआई को विश्वभर ७०% बजार हिस्सा छ। त्यस्तै, नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रमा पनि चीनले उल्लेखनीय अग्रता हासिल गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आईईए) का अनुसार, विश्वभर उत्पादित सौर्य प्यानलको ८०-९०% चीनबाटै आपूर्ति हुन्छ।

चीनको प्रविधिगत विस्तारले पश्चिमी मुलुकहरूलाई सतर्क बनाएको छ। अमेरिकी सरकारलगायत धेरै मुलुकहरूले चीनमा प्रविधि निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएका छन्, जसले माइक्रोचिप उत्पादनजस्ता क्षेत्रमा असर पारेको देखिन्छ। तर, कतिपय विश्लेषकहरूको भनाइमा यी प्रतिबन्धहरूले चीनलाई झनै आत्मनिर्भर बन्न उत्प्रेरित गरिरहेका छन्। कार्डिफ विश्वविद्यालयका प्राध्यापक पेङ्ग जाऊका अनुसार, “प्रतिबन्धले केवल मार्ग परिवर्तन गर्छ, तर गन्तव्य होइन”।

डीपसीक यसको ज्वलन्त उदाहरण हो। शक्तिशाली चिप्सको अभावका बाबजुद, चिनियाँ वैज्ञानिकहरूले सीमित स्रोतहरूका बीचमा उत्कृष्ट प्रविधि विकास गर्न सफल भएका छन्। अमेरिकाले चीनको प्रविधि विकास रोकिने आशा गरेको भए पनि, चीनले नयाँ प्रविधि अपनाएर प्रतिस्पर्धी स्थान हासिल गरेको देखिन्छ।

अमेरिकाको प्रतिक्रिया र भविष्यको प्रतिस्पर्धा

चिनियाँ प्रविधि कम्पनीहरूले गुगल र ओपनएआईजति नै लगानी एआई विकासमा गरिरहेका छन्। मेड इन चाइना २०२५ कार्यक्रम विश्वभर चिनियाँ प्रविधिको पहुँच बढाउने कडी बनेको छ। हालै, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले डीपसीकलाई अमेरिकाका लागि चुनौतीको रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

यद्यपि, अमेरिकालाई अझै पनि प्रविधिमा अग्रणी मानिन्छ। क्वान्टम कम्प्युटिङलगायत धेरै क्षेत्रमा अमेरिका अगाडि छ, तर चीनले वार्षिक रूपमा सबैभन्दा धेरै अनुसन्धान पत्र प्रकाशन गरिरहेको छ। अमेरिकाले पनि माइक्रोचिप निर्माण, विज्ञान, र एआई पूर्वाधारमा अर्बौं डलर लगानी गरिरहेको छ।

चिनियाँ प्रविधि भविष्यतर्फ

चीनको सफलता विदेशी प्रतिभा आकर्षण र सरकारको अनुसन्धान तथा विकासमा ठूला लगानी गर्न सक्ने क्षमतामा आधारित छ। अमेरिकी कङ्ग्रेसको रिपोर्टअनुसार, चीनले प्रविधि अनुसन्धान, विकास, र विदेशी कम्पनी अधिग्रहणमा १.५ ट्रिलियन डलर खर्च गर्ने योजना बनाएको थियो।

तर, प्रविधिको सुरक्षा र विश्वव्यापी भू-राजनीतिक तनावका कारण चीनका प्रविधि कम्पनीहरू, जस्तै टिकटक, टेम्यू, शीइन, र डीपसीक पश्चिमी प्रतिबन्धको चपेटामा पर्नसक्छन्। ह्वावेईले फाइभजी प्रविधिमा प्रतिबन्ध झेलेपनि आत्मनिर्भर हुँदै पुन: प्रतिस्पर्धी बन्न सफल भएको छ, जुन चीनका लागि प्रेरणादायी रहन सक्छ।

मेड इन चाइना २०२५ ले चीनलाई प्रविधि क्षेत्रको महाशक्ति बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यद्यपि, अमेरिकी नेतृत्वमा रहेका पश्चिमा मुलुकहरूसँगको प्रविधि युद्धले आगामी वर्षहरूमा चीनलाई थप चुनौतीपूर्ण स्थितिमा पुर्‍याउन सक्छ।