दयनीय सडक सुरक्षा : मृत्युमार्ग बन्दै राजमार्ग

मुग्लिन–नारायणघाट सडक खण्डको विस्तारपछि यहाँ पहिरोको समस्या निकै गम्भीर भएको छ। शुक्रवार बिहान करीब ३ बजे दुई ओटा बसलाई लेदोसहितको पहिरोले बगाएर त्रिशूली नदीमा पुर्यायो, र अहिलेसम्म बसको अत्तोपत्तो लागेको छैन। मुलुकभर सडकको अवस्था करिब करिब उस्तै छ।

बाढीपहिरोले सडक पूर्वाधारमा पुर्याएको क्षतिबारे सरकारले अध्ययन थालेको देखिँदैन। वर्षायाम भर्खरै शुरू भएकाले कति क्षति हुने हो भन्न सकिँदैन। अन्य देशमा पनि बाढीपहिरो आउँछ, तर नेपालमा क्षति बढी हुने गरेको छ। यसको प्रमुख कारण नेपालमा कमजोर भौगोलिक बनोट, अपर्याप्त निर्माण प्रविधि र जथाभावी सडक निर्माणको प्रवृत्ति हो।

नेपालका मुख्य सडकहरू विदेशी सहयोगमा निर्माण भएका छन्। उनीहरूले सडक निर्माणमा सहयोग गर्दा आवश्यकताको आधारमा मात्र ध्यान दिएका छन्, तर भौगोलिक बनोटको अध्ययन पर्याप्त छैन। सडक रुटका अध्ययन गर्दा पहाडी क्षेत्रको जोखिमको अध्ययन गर्न जरुरी छ।

कुनै बेला दैनिक पहिरो गएको पृथ्वीराजमार्गको कृष्णभीर पहिरोमा नेपाली वैज्ञानिकहरूले पर्याप्त अध्ययन अनुसन्धान गरेर त्यसलाई रोक्न सकेका थिए। तर, नेपालमा पूर्वाधारसम्बन्धी अनुसन्धान गर्ने थिन्कट्यांक वा निकाय छैन। सरकारले अनुसन्धानका लागि कुनै निकायको व्यवस्था नगर्दा जथाभावी सडक खन्ने प्रवृत्ति निकै बढेको छ।

डोजरवालाहरूले नै रेखांकन गरेर सडक खन्ने प्रवृत्ति पछिल्लो समयमा देखिएको छ, जसले पहाडहरू वर्षामा धराप बनाएका छन्। नारायणघाट–मुग्लिन सडक खण्डमा पनि माथि यस्तै सडक खनिएको छ, जसले पहिरोको समस्या बढाएको छ। यस खण्डमा जोखिमयुक्त क्षेत्रको अध्ययन भइसकेको छ र पहिचान पनि भइसकेको छ। पहिरो रोक्न विशेष तयारी आवश्यक छ।

नेपालजस्तो भौगोलिक बनोट भएको मुलुकमा ब्लास्टिङ गरेर बनाइएका सडक असुरक्षित हुन सक्छन्। कमजोर बनोटले पहाडलाई कमजोर बनाउँछ र वर्षामा बढी पहिरो जान्छ। नेपालमा बाढीपहिराको जोखिम बढी छ। त्यसैले सुरूङ र पिलरहरू उठाएर सडक बनाउने प्रविधि उपयुक्त हुन सक्छ। यद्यपि यो प्रविधि महँगो हुन्छ। सडकको लेन विस्तार गर्नुभन्दा नदीको पारिपट्टिबाट समानान्तर अर्को सडक बनाएको भए समस्या कम हुने थियो भन्ने एकथरीको मत छ।

विश्वभर सडक दुर्घटनामा मृत्यु र घाइते हुनेको संख्या डरलाग्दो छ। तर, नेपालमा सडक र सवारी संख्याको अनुपातमा यो संख्या निकै बढी छ। नेपालमा सडक सुरक्षाको अडिट कम छ। ३ प्रतिशत सडकको पनि सुरक्षा अडिट भएको छैन भन्ने विज्ञको भनाइ छ, जसले सडक दुर्घटना बढाउँछ।

सडक पूर्वाधारको महत्त्वपूर्ण मानिन्छ, तर सही व्यवस्थापन भएन भने जनधनको क्षति भयावह हुन्छ। त्यसैले सडक पूर्वाधारको कमजोरीका कारण भइरहेको क्षति रोक्न सरकारको पर्याप्त अध्ययन र सही नीति आवश्यक छ। यो समस्या कुनै एक सडक खण्डमा नभई मुलुकभरिका सडकमा देखिएकोले गम्भीर अध्ययन आवश्यक छ।

नेपालमा सडक सुरक्षामा ध्यान पुर्याउन आवश्यक छ। नियमित अडिट, पहिरो रोकथामका लागि वैज्ञानिक उपाय, र निर्माण प्रविधिमा सुधार गरी समस्याहरूको दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्छ। यसका लागि सरकार, विज्ञ, र स्थानीय समुदायबीच समन्वय र सहकार्य जरुरी छ। साथै, विदेशी सहयोग लिँदा पनि स्थानीय परिस्थिति, भौगोलिक बनोट, र जलवायुका आधारमा निर्माण गर्नुपर्छ।

सरकारले यसबारे गम्भीर भएर अध्ययन गरी आवश्यक कदम चाल्नुपर्छ। दीर्घकालीन समाधान खोज्न, पहाडी क्षेत्रका जोखिमहरू पहिचान गर्न, र त्यसअनुसार पूर्वाधार निर्माण गर्न नेपाललाई ठोस नीति र योजना आवश्यक छ। केवल सडक विस्तार र निर्माणमा ध्यान दिनुभन्दा यसले उत्पन्न हुने सम्भावित समस्याहरूलाई पनि ध्यानमा राख्नुपर्छ। यसरी मात्र नेपालमा सुरक्षित र दीर्घकालीन सडक पूर्वाधारको निर्माण हुन सक्छ।