किन पटकपटक भासिन्छन् राजमार्गका पुल, मनसुन नजिकिएसँगै बढ्दो चिन्ता

पूर्वपश्चिम राजमार्गअन्तर्गत नवलपरासीको चोरमारामा रहेको झण्डै ५० वर्ष पुरानो पुल पुनः भारी सवारीसाधनका कारण भत्किएको छ। चार महिनाको अन्तरालमै दोस्रो पटक यस्तो घटना भएपछि सम्बन्धित निकायमा प्रश्न उठेका छन्।

सडक विभागका अधिकारीहरूले पुल भत्किनुको दोष सडकमा भार मापन गरी अनुमति दिने निकायतर्फ देखाएका छन्। विभागको पुल महाशाखा प्रमुख ललिजन खनालका अनुसार सडकमा भार नियमन गर्न जिम्मेवार निकायले आफ्नो काम प्रभावकारी रूपमा नगरेकाले यस्तो स्थिति दोहोरिएको हो।

खनालले भने, “सडक विभाग भार नियमन गर्ने निकाय होइन। त्यसका लागि धर्मकाँटा र अनुगमन प्रणाली छन्। तर कतै जाँच नै नगर्ने र कतै हदभन्दा बढी भार बोक्न छुट दिने प्रवृत्तिले राज्यलाई आर्थिक भार र यात्रुलाई सास्ती परेको छ।”

उनले ढुवानीकर्ता स्वयंले पनि थोरै पैसा बचाउने लोभमा बढी भार बोकाएर अरूलाई समस्या पार्ने कामबाट सचेत हुनुपर्ने बताएका छन्।

नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्ता पूर्व) का प्रमुख जिल्ला अधिकारी भवीश्वर पाण्डेले पुल भत्किनुको प्रमुख कारण अत्यधिक वजन भए पनि चालकहरूको लापरबाही पनि देखिएको बताउँदै त्यस विषयमा थप छानबिन भइरहेको जानकारी दिए।

उनका अनुसार दुर्घटनाको समयमा पुलनजिकै एक १८ चक्के ट्रक देखिएको थियो, जसले भार सन्तुलनमा ध्यान नदिएको अनुमान गरिएको छ। हाल डाइभर्शन बनाएर यातायात सञ्चालन गरिए पनि आकस्मिक वर्षामा अवरुद्ध हुन सक्ने जोखिम रहेको सडक विभागका अधिकारीहरूले चेतावनी दिएका छन्।

उक्त पुलको आयु समाप्त भइसकेको र छेउमै नयाँ पुल निर्माण भइरहेको भए पनि बर्खाअघि निर्माण सकिने सम्भावना नरहेको ठेकेदार पक्षले बताएको छ। मनसुन सुरु हुन केही हप्तामात्र बाँकी रहेकाले सम्बन्धित निकाय चिन्तित छन्।

इन्जिनियर तथा मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयका डीन राजन सुवालका अनुसार पूर्वपश्चिम राजमार्गका अधिकांश पुल ५० वर्ष पुराना भइसकेका छन् र नियमित मर्मतसम्भार नभएको कारण उनीहरू थप जोखिममा छन्।

सुवाल भन्छन्, “अब यी पुलको ताजा मूल्याङ्कन गरेर अधिकतम भार सीमा निर्धारण गर्नु अपरिहार्य भइसकेको छ।” उनले अधिक भार वहन गर्ने सवारी साधनका लागि पूर्व योजनाबिना ओहोरदोहोर गरिनु समस्या भएको पनि बताए।

भारवहन नियमनसम्बन्धी निर्देशिका २०७४ अनुसार प्रत्येक मालवाहक सवारीले ‘लोड शीट’ पेस गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। तर, अनुगमनमा कमजोरी हुँदा व्यावसायिक सवारीहरू निर्देशिका विपरीत संचालन भइरहेका छन्।

निर्देशिकाले प्रतिएक्सल अधिकतम १०.२ टन भार निर्धारण गरेको छ। १८ पाङ्ग्रे (पाँच एक्सल) सवारीको कुल भार क्षमता अधिकतम ५९.२ टनसम्म हुने उल्लेख छ। तर हाल पुलमा १५०–२०० टनसम्मको तौल बोकिने गरिएको सडक विभागले जनाएको छ।

यसअघि दुम्कीबासस्थित विनयी खोलामा पनि भारी तौलकै कारण पुल भत्किएको थियो। त्यसपछिको मूल्याङ्कन र चेतावनीका बाबजुद चोरमारामा पुनः यस्तै घटना हुनुले नियमनको कमजोरी उजागर भएको छ।

सडक विभागका प्रवक्ताका अनुसार प्राविधिक टोली चोरमारा घटनास्थलमा खटिएको छ र प्रारम्भिक प्रतिवेदनको आधारमा बर्खाको रणनीति बनाइनेछ। प्रवक्ता शिवहारी अर्यालका अनुसार “ट्रसमा मात्रै समस्या भए, अन्य भागबाट फेर्न सकिने भए पनि यदि पिलरमै समस्या देखियो भने त्यो गम्भीर विषय बन्न सक्छ।”

विज्ञहरूका अनुसार नदीको बहाव परिवर्तनका कारण पुलको जगमा असर पर्न सक्ने भएकाले केही अवस्थामा प्रबलीकरण कठिन हुन्छ र नयाँ पुल निर्माण अनिवार्य हुन्छ।

अत्यधिक भारवहन, कमजोर नियमन र मर्मत अभावले गर्दा राजमार्गका पुलहरू बारम्बार भत्किन थालेका छन्। संरचना मूल्याङ्कन, प्रभावकारी निगरानी, र समयमै मर्मत एवं नयाँ निर्माण नगरेसम्म यातायात सुरक्षामा जोखिम कायमै रहने देखिन्छ।