सामाजिक सुरक्षा कोष : बचत ८७ अर्ब, लगानी ७ अर्ब

सामाजिक सुरक्षा कोषमा ठूलो परिमाणमा रकम जम्मा भइरहे पनि त्यसको प्रभावकारी उपयोगबारे बहस चर्किंदै गएको छ। सरकार, विज्ञ, र आम योगदानकर्ताबीच कोषको रकम कहाँ र कसरी लगानी गर्ने भन्ने विषयमा गम्भीर चासो बढेको हो।

अर्बौं रुपैयाँ संचित, तर लगानी सीमित

सामाजिक सुरक्षा कोषमा हालसम्म ७७ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी संचित भइसकेको छ। गत चैत मसान्तसम्म २० हजारभन्दा बढी रोजगारदाता र साढे २१ लाखभन्दा बढी योगदानकर्ता कोषमा आबद्ध भएका छन्। तीमध्ये १५ लाखभन्दा बढी वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपाली छन्।

यद्यपि, कोषबाट हालसम्म १३ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँ मात्र दाबी भुक्तानीको रूपमा खर्च गरिएको छ। प्रमुख खर्च शीर्षकहरूमा औषधोपचार, मातृत्व, दुर्घटना तथा अशक्तता, र अवकाश योजना छन्।

कोषको रकम थुप्रिँदा लगानीको बाटो खोजिँदै

कोषका प्रवक्ता कृष्ण अधिकारीका अनुसार, कोष अहिले लगानीका विविध विकल्पहरूको सम्भाव्यता अध्ययन गरिरहेको छ। उनले भने, “हामी नीति तर्जुमाको प्रारम्भिक चरणमा छौं। विभिन्न कोणबाट छलफल भइरहेको छ।”

उनका अनुसार सामाजिक सुरक्षा कोषले विशेष प्रकृतिको ऋणपत्र जारी गरेर राष्ट्रिय गौरवका परियोजनामा रकम परिचालन गर्न सक्ने सम्भावना छ। “राज्यले ब्याजदर किटान गरेर ऋणपत्र जारी गर्छ, र कोषले त्यसमा लगानी गर्छ,” अधिकारीले भने।

विज्ञहरूको सुझाव

लगानी विशेषज्ञ घनश्याम ओझाका अनुसार, दीर्घकालीन स्थायित्वसहितको लगानी नहुनु कोषका लागि जोखिमपूर्ण हो। “ब्याज मात्र खाएर कोष सञ्चालन गर्नु दीर्घकालीन रूपमा टिकाउ हुँदैन,” उनले बीबीसीसँग भने। उनले सडक पूर्वाधार, जलविद्युत्, विमानस्थल निर्माणजस्ता क्षेत्रमा लगानी गर्नुपर्ने तर्क गरे।

कोषका प्रवक्ताका अनुसार, योगदानकर्ताका लागि आवास निर्माण, अध्ययन र अन्य आवश्यकताका लागि सापटी सुविधा पनि उपलब्ध गराइएको छ। हालसम्म योगदानकर्ता सापटी योजनाअन्तर्गत घर निर्माणका लागि अधिकतम ७५ लाख र अध्ययनका लागि ३५ लाख रुपैयाँसम्म कर्जा लिन सकिने व्यवस्था छ।

अन्य कोषहरूको अभ्यासबाट सिक्ने बेला

सैनिक कल्याणकारी कोष र नागरिक लगानी कोषजस्ता निकायहरूले संचित रकमलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गर्दै आएका छन्।

नेपाली सेनाअन्तर्गतको सैनिक कल्याणकारी कोषसँग ८७ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी मौज्दात छ। त्यसमध्ये ७ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँ शिक्षा, स्वास्थ्य र आत्मनिर्भरतासम्बन्धी परियोजनाहरूमा लगानी गरिएको छ।

सेनाका प्रवक्ता तथा सहायक रथी गौरवकुमार केसीका अनुसार, सैनिक कल्याणकारी कोषले लाभांश मात्र हैन, सेवा सुविधाका रूपमा प्रतिफल दिँदै आएको छ। “निःशुल्क स्वास्थ्य परीक्षण, आजीवन स्वास्थ्य बीमा, तथा सैनिक सन्तानलाई शिक्षा सुविधा उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ,” उनले भने।

कोषको लक्ष्य

प्रवक्ता अधिकारीका अनुसार, सामाजिक सुरक्षा कोषको लगानीबाट प्रत्यक्ष मात्र होइन, परोक्ष रूपमा पनि योगदानकर्तालाई फाइदा पुग्नेछ। “संरचना निर्माण भयो भने रोजगारी सिर्जना हुन्छ, अवसर विस्तार हुन्छ,” उनले बताए। उनका अनुसार पाँच वर्षभित्र प्रभाव देखिने गरी योजनाहरू अगाडि बढाइँदैछ।

लगानीको बाटो खोल्न हालको कानुनी संरचना संशोधन गर्नुपर्ने आवश्यकतामा पनि छलफल भइरहेको छ। “कुन ऐन संशोधन गर्नुपर्छ, नीतिगत रूपमा के-कसरी मिलाउनुपर्छ भन्नेबारे अध्ययन चलिरहेको छ,” अधिकारीले स्पष्ट पारे।

सामाजिक सुरक्षा कोषमा दिनदिनै बढ्दै गएको रकमले अब लगानीको स्पष्ट दिशा खोजिरहेको छ। दीर्घकालीन परियोजनामा लगानीले मात्र कोषको स्थायित्व र योगदानकर्ताको विश्वास कायम रहने विश्लेषकहरूको ठम्याइ छ। अब सरकार र कोषको रणनीतिक निर्णय नै यसको भविष्य निर्धारण गर्नेछ ।