अमेरिकी सहयोग कटौती : चीनलाई भूमिका बढाउने अवसर
वासिङ्टनले आफ्नो वैदेशिक सहयोग कार्यक्रम कटौती गरेपछि त्यसको स्थान कसले लिने भन्नेबारे विश्वभर चासो बढेको छ। अमेरिकी सरकारको प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग निकायले आफ्ना प्रतिबद्धताबाट पछि हटेपछि धेरैले विकासलाई “सफ्ट पावर” को औजारका रूपमा प्रयोग गर्दै चीन अघि बढ्ने आकलन गरेका छन्।
चीनको तिव्र प्रतिक्रिया
क्याम्बोडियामा अमेरिकी सहयोग रोकिएलगत्तै चीनले तत्काल ४४ लाख डलरको सहयोग घोषणा गर्यो। दशकौँदेखि चल्दै आएको भूमिगत विस्फोटक पदार्थ हटाउने कार्यक्रम अमेरिकी सहयोग रोकिएपछि संकटमा परे पनि चीनको तत्काल प्रतिक्रिया महत्त्वपूर्ण रह्यो। यसले चीनलाई ग्लोबल साउथ भनिने विकासशील राष्ट्रहरूसँगको सम्बन्ध सुधार्न अवसर प्रदान गरेको छ।
चीनको रणनीतिक लाभ
अमेरिकाले आफ्नो नीति पुनरावलोकन गरिरहँदा चीनले दीर्घकालीन रूपमा विकासशील राष्ट्रहरूसँगको सम्बन्धलाई सुदृढ गर्दै लगेको देखिन्छ। तथापि, विज्ञहरूका अनुसार चीनले अमेरिकाले उठाउँदै आएको समग्र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको जिम्मेवारी तत्कालै लिन सक्ने स्थिति छैन।
वैश्विक विकासमा चीनको बढ्दो प्रभाव
भर्जिनियास्थित कलेज अफ विलियम एन्ड मेरिको एक अनुसन्धान निकाय एड डेटाका अनुसार चीनले सन् २००० र २०२१ को बीचमा १३ खर्ब ४० अर्ब डलर लगानी गरिसकेको छ। यो लगानी अमेरिकाको सोही अवधिको १२ खर्ब ४० अर्ब डलरभन्दा बढी हो। चीनको बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) ले पूर्वाधार र लगानीका माध्यमबाट विश्वव्यापी रूपमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्दै लगेको छ।
चीन र अमेरिकाको सहयोग मोडलको भिन्नता
चीनको सहयोग मोडल पश्चिमी देशहरूभन्दा फरक रहेको देखिन्छ। एड डेटाका अनुसार अमेरिकी सहयोगको ८०% अनुदानमा आधारित रहेको छ भने चीनको सहयोगको केवल ३५% अनुदानको रूपमा प्रदान गरिएको छ। चीनले मुख्यतः ऋण तथा निर्यात कर्जाका रूपमा सहायता प्रदान गर्दै आएको छ, जसले गर्दा उसलाई विकासशील राष्ट्रहरूको प्रमुख आधिकारिक कर्जादाता बनाएको छ।
वैश्विक सहयोगमा चीनको भविष्य
विश्लेषकहरूका अनुसार चीनले अमेरिकाले छाडेको ठाउँ तत्कालै भर्न नसके पनि आफ्नो दीर्घकालीन रणनीतिअनुसार विश्वव्यापी प्रभाव विस्तार गर्दै जानेछ। चीनले मानवअधिकारका मुद्दालाई बेवास्ता गरेको तथा अनुदानभन्दा बढी ऋण प्रवाह गर्ने गरेको भन्दै आलोचना हुँदै आएको छ। तथापि, चीनको सहयोग रणनीतिले उसलाई विकासशील राष्ट्रहरूसँग बलियो साझेदारी कायम गर्न मद्दत गरिरहेको छ।
अमेरिकी रणनीतिक पुनरावलोकन र चीनको लाभ
यूएसएआईडीका एक वरिष्ठ सल्लाहकारका अनुसार अमेरिकाले सहयोग स्थगन गरेपछि चीनले नेपाल, क्याम्बोडिया लगायतका देशहरूसँग आफ्नो प्रभाव बढाउने प्रयास गरिरहेको छ। चीनले दीर्घकालीन रूपमा बहुध्रुवीय विश्वव्यवस्था निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको बताइन्छ।
संक्षेपमा, अमेरिकाको सहयोग कटौतीसँगै चीनको भूमिका बढ्न सक्ने देखिए पनि उसले तत्काल अमेरिकी स्थान लिन सक्ने सम्भावना कमजोर छ। तथापि, चीनले दीर्घकालीन रूपमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्दै जाने रणनीति लिएको देखिन्छ। एजेन्सीहरुको सहयोगमा
