भैरहवा विमानस्थल नियमित उडानमा किन भइरहेको छ आशंका ?
त्रिभुवन अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थलको धावनमार्ग विस्तारका लागि दैनिक १० घण्टा विमानस्थल बन्द गर्नु परेको अवस्थाले गौतमबुद्ध अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थल (भैरहवा) लाई अप्रत्याशित रूपमा फाइदा पुऱ्याएको छ। लामो समयसम्म अन्तरराष्ट्रिय उडान शुरू गर्न नसकेको यो विमानस्थल अहिले पाँचवटा वायुसेवा कम्पनीको उडानको गन्तव्य बनेको छ।
यो सकारात्मक संकेत हो, तर यो उपलब्धि स्वतः हासिल भएको भने होइन। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले यसमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्दै केही हदसम्म दबाब दिएर वायुसेवा कम्पनीहरूलाई भैरहवाबाट सेवा दिन तयार पारेको हो।
तर, सबै वायुसेवा कम्पनीहरू अझै भैरहवा पुगेका छैनन्। सरकार स्वयंले भैरहवाबाट उडान गर्ने वायुसेवा कम्पनीहरूलाई आकर्षित गर्न विशेष छूट र सुविधाहरू प्रदान गर्ने निर्णय गरेको छ। यो सुविधा लागू हुँदा वायुसेवा कम्पनीहरूको सञ्चालन लागत घट्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भैरहवाबाट अन्तरराष्ट्रिय उडान शुरू भएपछि त्यहाँका स्थानीय व्यवसायीहरूमा उत्साह देखिएको छ। यसले त्यहाँको आर्थिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने संकेत गरेको छ। यद्यपि, यी उडानहरूको दीर्घकालीन निरन्तरता सम्बन्धी शंका भने कायमै छ।
भैरहवाको अन्तरराष्ट्रिय उडानको हालको स्थिति
हाल भैरहवाबाट उडान गर्ने वायुसेवा कम्पनीहरूमध्ये थाइल्यान्डको एयर एशियाबाहेक अरू सबै कम्पनीहरूको गन्तव्य नेपालबाट पश्चिमतर्फको रहेको छ। तर, उडान भैरहवाबाट पश्चिम तर्फ जान सके पनि नेपाल फर्किंदा भने सिमराको आकाश प्रयोग गर्नु पर्ने बाध्यता छ। यो प्रक्रिया जटिल र समय लाग्ने भएकाले वायुसेवा कम्पनीहरूको लागि लागत र समय दुबै थपिने समस्या छ।
अझ जाडो महिनामा भैरहवामा बाक्लो तुँवालो लाग्ने भएकाले विमानहरूको अवतरण र उडानमा कठिनाइ हुने गरेको छ। बिहीबार मात्रै विमानले आकाशमा लामो समय ‘होल्ड’ गर्नु परेको थियो। यो समस्या समाधान गर्न इन्स्ट्रुमेन्ट ल्यान्डिङ सिस्टम जडान गर्नुपर्ने भए पनि भारतले यसका लागि अनुमति नदिएपछि यो काम अगाडि बढ्न सकेको छैन। विकल्पका रूपमा आरएनपी सिस्टम जडान गर्ने तयारी सरकारी अधिकारीहरूले गरिरहेका छन्।
कूटनीतिक र प्राविधिक चुनौतीहरू
भैरहवाबाट उडानहरूको निरन्तरता कायम राख्न भारतसँगको कूटनीतिक वार्ता प्रमुख चुनौती बनेको छ। पश्चिमको कुनै एक विन्दुबाट प्रवेश मार्ग भारतले स्वीकृत गरिदिएमा भैरहवाबाट निरन्तर उडान सम्भव हुनेछ। तर, भारतले विभिन्न बहाना बनाउँदै यसमा ढिलाइ गरिरहेको छ। नेपालले कूटनीतिक पहल गरे पनि यसमा पर्याप्त उपलब्धि हासिल भएको छैन।
तर, नेपाल आफैंले गर्नुपर्ने कामहरूमा पनि प्रगति भएको छैन। भैरहवाबाट उडान नियमित गर्न वैदेशिक रोजगारीमा जाने यात्रुहरूको सुविधाको व्यवस्था प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। म्यानपावर कम्पनी, भिसा आवेदन, स्वास्थ्य परीक्षण, र अन्य सरकारी कागजातको काम भैरहवामै हुनसक्ने गरी संरचना तयार गरिनुपर्छ।
पर्यटनमा लगानीको आवश्यकता
भैरहवा विमानस्थलको सफल सञ्चालनका लागि लुम्बिनी क्षेत्रलाई ध्यानमा राखेर पर्यटकहरूको आकर्षण बढाउन आवश्यक छ। विशेषगरी बुद्ध धर्मावलम्बी बौद्धमार्गीहरूलाई आकर्षित गर्न लुम्बिनी क्षेत्रलाई विश्वस्तरीय पर्यटकीय गन्तव्य बनाउनु पर्ने देखिन्छ। लुम्बिनी क्षेत्रमा बौद्ध पर्यटकहरूलाई केही दिन रोक्न सक्ने गरी विशेष कार्यक्रम, आकर्षक पर्यटन प्याकेज, र सुविधासम्पन्न पूर्वाधार विकास गर्नुपर्ने हुन्छ।
अहिलेसम्म लुम्बिनी क्षेत्रको पर्यटन विकासमा सरकारले सोचेअनुसार लगानी र योजना लागू गर्न सकेको छैन। यसले गर्दा बौद्धमार्गी पर्यटकहरूको आगमनमा अपेक्षाकृत वृद्धि भएको छैन। यस क्षेत्रको धार्मिक, सांस्कृतिक, र पर्यटकीय महत्वलाई उजागर गर्दै अन्तरराष्ट्रिय बजारमा प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
सरकारी प्रतिबद्धता र कार्यान्वयनको महत्त्व
यद्यपि सरकारको नीतिगत स्तरमा भैरहवा विमानस्थलका लागि विभिन्न सुविधा दिने निर्णय भएको छ, ती सुविधा कार्यान्वयनमा आउन सकेका छैनन्। यस्ता सुविधा प्रभावकारी रूपमा लागू भए मात्र भैरहवा विमानस्थलले पूर्ण क्षमतामा काम गर्न सक्नेछ।
यसै कारण, भैरहवा विमानस्थलको सफल सञ्चालन र अन्तरराष्ट्रिय उडानहरूको निरन्तरताका लागि सरकारको सक्रियता, कूटनीतिक पहल, र योजनाको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा निर्भर रहनुपर्ने देखिन्छ।
