दरबार हत्याकाण्ड: नेपालको इतिहासमा एक कालो अध्याय
२०५८ साल जेठ १९ गते (१ जुन २००१) को रात, काठमाडौंको नारायणहिटी दरबारभित्र भएको एक भयानक घटनाले सम्पूर्ण नेपाललाई स्तब्ध बनायो। त्यो रात, युवराज दीपेन्द्रले आफ्ना बुबा राजा वीरेन्द्र, आमा रानी ऐश्वर्य, भाइ निराजन, बहिनी श्रुति लगायत १० जना राजपरिवारका सदस्यहरूलाई गोली हानी हत्या गरेपछि आफैंलाई गोली हानेका थिए। घटनापछि तीन दिनसम्म कोमामा रहेका दीपेन्द्रलाई औपचारिक रूपमा राजा घोषणा गरिएको थियो, तर उनको मृत्यु भएपछि उनका काका ज्ञानेन्द्र शाह राजा बने।
हत्या पछाडिको रहस्य
सरकारी अनुसन्धान अनुसार, दीपेन्द्रले आफ्ना अभिभावकहरूले विवाहमा गरेको असहमतिको कारण क्रोधित भई हत्याकाण्ड घटाएको भनिएको छ। उनले प्रेमिका देवयानी राणासँग विवाह गर्न चाहेका थिए, तर रानी ऐश्वर्यले त्यसमा असहमति जनाएकी थिइन्। तर, घटनाको आधिकारिक विवरणप्रति जनतामा गहिरो अविश्वास रह्यो। अनेक षड्यन्त्र सिद्धान्तहरू जन्मिए—जसमा सुरक्षा व्यवस्थाको कमजोरी, र घटनाको छानबिनमा पारदर्शिताको अभाव प्रमुख थिए।
राजनीतिक र सामाजिक प्रभाव
राजा वीरेन्द्रप्रति जनतामा गहिरो श्रद्धा थियो। उनको हत्या पछि राजसंस्थाप्रति विश्वास कमजोर हुँदै गयो। ज्ञानेन्द्रको शासनकालमा राजनीतिक अस्थिरता, माओवादी द्वन्द्व, र भ्रष्टाचारको आरोपले जनआक्रोश बढ्दै गयो। अन्ततः २०६५ सालमा संविधानसभाले राजतन्त्रको अन्त्य गरी नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गर्यो।
नारायणहिटी दरबार संग्रहालय
आज, नारायणहिटी दरबार संग्रहालयमा परिणत भएको छ। त्यहाँ अझै पनि गोलीका दागहरू देख्न सकिन्छ, जसले त्यो रातको भयावहता सम्झाउँछ। संग्रहालयमा राजा वीरेन्द्रको जीवनशैली, राजपरिवारका तस्बिरहरू, र ऐतिहासिक दस्तावेजहरू प्रदर्शित छन्।
दरबार हत्याकाण्ड केवल एक पारिवारिक त्रासदी मात्र थिएन; यो नेपालको राजनीतिक, सामाजिक, र सांस्कृतिक परिवर्तनको एक निर्णायक मोड थियो। आज पनि, त्यो रातका रहस्यहरू पूर्ण रूपमा खुल्न सकेका छैनन्, तर त्यसले नेपाललाई नयाँ युगतर्फ डोर्याएको सत्य हो।
