नेपालमा पछिल्ला महिनाहरूमा लसुनको अस्वाभाविक आयातले सरकारी अधिकारीहरूलाई आश्चर्यचकित बनाएको छ। भन्सार विभागका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो छ महिनामा मात्र नेपालले छ अर्ब १८ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको लसुन आयात गरेको तथ्याङ्कले देखाएको छ, जुन लगभग सम्पूर्ण रूपमा चीनबाट भित्रिएको हो।
भन्सार विभागका निर्देशक तथा सूचना अधिकारी मुक्तिप्रसाद श्रेष्ठका अनुसार नेपालले पछिल्लो छ महिनामा प्रतिमहिना औसत एक अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको लसुन आयात गरेको देखिन्छ। विभागले यस अस्वाभाविक वृद्धिको कारण अध्ययन गरिरहेको जनाएको छ।
आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा नेपालले ३१ करोड ५३ लाख रुपैयाँको लसुन आयात गरेको थियो, जुन आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा एक अर्ब पाँच करोड ९५ लाख रुपैयाँ पुगेको थियो। पछिल्ला वर्षहरूमा पनि निरन्तर वृद्धिको क्रम जारी रहँदा चालु आर्थिक वर्षको पहिलो छ महिनामा मात्र सात गुणाभन्दा बढीको लसुन आयात भएको देखिन्छ।
अवैध व्यापारको आशंका
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका अधिकारीहरूका अनुसार नेपालमा स्वाभाविक रूपमा त्यति धेरै लसुन खपत नहुने भएकाले आयातमा आएको यो वृद्धि अवैध व्यापारको संकेत हुन सक्ने बताइन्छ। वरिष्ठ कृषि अर्थविज्ञ एवं सूचना अधिकारी महानन्द जोशीले चीनबाट आयात गरिएको लसुन भारत निर्यात भइरहेको हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरे। भारतीय अधिकारीहरूले पनि नेपालबाट चिनियाँ लसुन अवैध रूपमा भारत भित्रिन थालेको विषयमा चासो देखाएका छन्।
नियमनमा कडाइ हुँदै
प्लान्ट क्वारन्टीन तथा संरक्षण ऐन, २०६४ र नियमावली, २०६६ अनुसार नेपालमा निषेध नगरिएका कुनै पनि बिरुवा तथा बिरुवाजन्य उपजहरूको आयात गर्न पाउने व्यवस्था छ। तर प्लान्ट क्वारन्टीन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रबाट अनुमति नलिईकन प्रतीतपत्र (एलसी) जारी गराएर लसुन आयात भइरहेको पाइएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
यसै सन्दर्भमा, प्लान्ट क्वारन्टीन समितिले मङ्सिर १७ गते नियमित शत्रुजीवहरूको सूची अद्यावधिक गर्ने निर्णय गरेपछि लसुन लगायतका आयातित कृषिजन्य उत्पादनहरूमा थप सतर्कता अपनाइएको छ। वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृत प्रकाश पौडेलका अनुसार अनुमति बिना लसुन लगायतका वस्तुहरू आयात गर्न नपाइने व्यवस्था लागू गर्न लागिएको छ।
नेपालमा लसुन आयातमा भएको अप्रत्याशित वृद्धिले अवैध व्यापार र नियमन कमजोरीको सम्भावना देखाएको छ। भन्सार विभाग र कृषि मन्त्रालयले यसबारे सूक्ष्म अध्ययन गरिरहेका छन्, भने भारतीय अधिकारीहरूले पनि चिनियाँ लसुनको अवैध निकासीबारे चासो देखाएका छन्। नियमन कडा पार्न थालिएको भए पनि वास्तविक कारणको स्पष्टता अध्ययनपछि मात्र आउने सरकारी अधिकारीहरूले बताएका छन्।
