हवाई सुरक्षामा संशय : युरोपेली संघको प्रतिबन्ध थप एक वर्ष कायम, कस्तो असर पर्छ ?

नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरूलाई युरोपेली संघ (ईयू) को हवाई क्षेत्रमा उडान गर्न नपाउने प्रतिबन्ध अझै एक वर्षका लागि लम्बिएको छ। यो प्रतिबन्ध करिब ११ वर्षअघिदेखि जारी छ। नेपाली नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (क्यान) का अधिकारीहरूले यो निर्णय अपेक्षित भएको बताएका छन्।

क्यानका सहप्रवक्ता ज्ञानेन्द्र भुलले ईयूको निरीक्षण टोलीले सन् २०२३ सेप्टेम्बरमा नेपाल भ्रमण गरी केही सुझाव दिएपछि सुधारात्मक कार्ययोजना बनाइ काम गरिरहेको बताए। उनले भने, “त्यसबेला ईयूका सुझावअनुसार हामीले काम गरिरहेका छौँ। अहिलेको अवस्थामा प्रतिबन्ध हट्ने सम्भावना कम थियो।”

मुख्य समस्या र सुधारका प्रयास

ईयूले नेपालमा उडान सञ्चालन, व्यक्तिगत उडान अनुमति तथा विमानको ‘एअरवर्दिनेस’ सम्बन्धी सुधारका लागि जोड दिँदै आएको छ। तर, नेपालमा विमानस्थल सञ्चालन र नियमनको जिम्मेवारी एउटै निकाय क्यानसँग हुँदा सुधारको गति अपेक्षाकृत गतिशील हुन सकेको छैन।

क्यानका पूर्वमहानिर्देशक राजकुमार क्षेत्रीले यो मुद्दा प्राविधिकभन्दा बढी राजनीतिक भएको बताए। उनले भने, “यो प्रतिबन्ध नेपालले चिनियाँ विमान खरिद गरेपछि सुरु भएको हो।” नेपालले चिनियाँ अनुदानमा वाई-१२ र एमए-६० मोडेलका विमान खरिद गरेपछि ईयूले नेपाली वायुसेवालाई कालोसूचीमा राखेको थियो।

विगतका दुर्घटना र प्रभाव

नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा लगातार हवाई दुर्घटनाहरूले समेत ईयूको प्रतिबन्ध लम्बिनमा भूमिका खेलेको छ। सन् २०२२ देखि २०२४ सम्म लगातार तीन वर्ष तीनवटा ‘मल्टिइन्जिन’ विमान दुर्घटना भए। यति एयरलाइन्स, तारा एयरलाइन्स र सौर्य एयरको दुर्घटनाले हवाई सुरक्षाप्रति गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्।

यसले युरोपेली बजारमा नेपालको छवि झनै कमजोर बनाएको र अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा असर पुगेको बताइएको छ। क्यानका सहप्रवक्ता भुलले भने, “वास्तविक सुधार विमान कम्पनी, विमानस्थल र अन्य निकायको समन्वयमा मात्र सम्भव छ।”

प्रतिबन्ध हटाउने प्रयास

सन् २०१७ मा नेपालले आइकाओको सुरक्षासम्बन्धी परीक्षणमा ६६ प्रतिशत अंक हासिल गरेको थियो भने सन् २०२२ मा यो ७० प्रतिशत नाघेको थियो। यो अंक विश्व औसतभन्दा माथि भए पनि ईयूको मापदण्डमा पुग्न अझै चुनौती रहेको छ।

ईयूको प्रतिबन्धका कारण नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरू युरोप उडान गर्न असमर्थ छन्। नेपाल वायुसेवा निगम र हिमालय एयरलाइन्सले युरोप उडानको योजना तत्काल नरहेको बताउँदै आएका छन् भने बुद्ध एयर र श्री एयरलाइन्सले छिमेकी देशमा मात्र उडान गर्दै आएका छन्।

क्यानका पूर्वमहानिर्देशक राजकुमार क्षेत्रीले भने, “प्रतिबन्ध हटाउन सबै पक्षले गम्भीरतापूर्वक सुधारका प्रयास गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। यो केवल एउटा निकायको जिम्मेवारी मात्र होइन।”