मानिसको शरिरलाई कति प्रोटिन चाहिन्छ, कसरी प्राप्त गर्ने ?
प्रोटिन मांसपेशी विकासका लागि महत्त्वपूर्ण पोषक तत्व हो। स्वस्थ मानिसलाई कति प्रोटिन आवश्यक पर्छ भन्ने कुरा उनको उमेर, तौल, जीवनशैली र शारीरिक गतिविधिमा निर्भर गर्छ।
ब्रिटेनको वेस्ट ससेक्सकी २१ वर्षीय फिटनेस इन्फ्लुएन्सर सोफिया मोल्सनले वजन बढेपछि १९ वर्षको उमेरदेखि आफ्नो तन्दुरुस्ती सुधार्ने प्रयास थालिन्। सुरुवाती समयमा वजन घटाउने उद्देश्यले जिम जान थालेकी मोल्सन पछि मांसपेशी विकास गर्नतर्फ प्रेरित भइन्। उनले पोषणबारे अनुसन्धान गर्दा प्रोटिनको महत्त्व बुझिन्।
“सन्तुलित आहारबाट आवश्यक प्रोटिन प्राप्त गर्न सम्भव थियो, तर त्यसका लागि समय र योजना चाहिन्थ्यो। प्रोटिन पाउडरले मेरो व्यस्त जीवनशैलीमा सहज समाधान दियो,” मोल्सन बताउँछिन्।
विशेषज्ञहरूको दृष्टिकोण
लन्डनस्थित प्योर स्पोर्टस् मेडिसिनकी स्पोर्टस् डाइटिसियन लिनिआ पटेलका अनुसार, प्रोटिन शरीरका हेमोग्लोबिन, इन्जाइम, मांसपेशी, छाला र कपालका लागि आवश्यक हुन्छ। सामान्य अवस्थामा, एक स्वस्थ वयस्कलाई आफ्नो तौलका आधारमा प्रति किलोग्राम ०.७५ देखि ०.८ ग्राम प्रोटिन आवश्यक पर्छ।
यदि कसैले ७० किलोग्राम तौल राखेको छ भने उनलाई दिनभरि ५६ ग्राम प्रोटिन आवश्यक हुन्छ। अत्यधिक शारीरिक गतिविधि गर्ने वा खेलाडीहरूलाई भने प्रति किलोग्राम १.६ देखि २.२ ग्राम प्रोटिन आवश्यक पर्न सक्छ।
प्राकृतिक स्रोत वा सप्लिमेन्ट?
विशेषज्ञहरूका अनुसार, प्रोटिन आवश्यकताका लागि प्राकृतिक स्रोत जस्तै अण्डा, गेडागुडी, मासु, दूधजन्य पदार्थहरू, दाल तथा तोफु उपयुक्त हुन्छन्। तर, धेरैलाई प्राकृतिक स्रोतबाट आवश्यक मात्रामा प्रोटिन प्राप्त गर्न गाह्रो हुन सक्छ, जसका कारण प्रोटिन सप्लिमेन्टको प्रयोग हुन थालेको छ।
अमेरिकी आहारविद् लरेन म्यानकरका अनुसार, “व्यस्त जीवनशैली भएका वा राम्रो खाना पाउन नसक्नेहरूका लागि प्रोटिन पाउडर उचित विकल्प हुन सक्छ, तर त्यो नियमित खानाको पूरक मात्र हुनुपर्छ, विकल्प होइन।”
प्रोटिन पाउडरको सम्भावित जोखिम
प्रोटिन पाउडरको अनियन्त्रित प्रयोगले स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। भारतको राजगिरी अस्पतालका कलेजो विशेषज्ञ साइरिएक एबी फिलिप्सका अनुसार, केही अध्ययनहरूले प्रोटिन पाउडरमा विषाक्त तत्वहरू पाइएको देखाएका छन्। सन् २०१८ को एक अध्ययनले १३४ प्रोटिन पाउडर उत्पादनमा १३० प्रकारका विषाक्त पदार्थहरू भेटिएको निष्कर्ष निकालेको थियो।
लामो समयसम्म अत्यधिक प्रोटिन खाँदा मिर्गौलामा समस्या आउन सक्छ। पटेल भन्छिन्, “मैले दैनिक ८० ग्रामभन्दा बढी प्रोटिन सिफारिस गर्दिनँ। प्रोटिन पाउडरबाट लिइने २०-४० ग्राम प्रोटिन धेरैका लागि पर्याप्त हुन्छ।”
सन्तुलित आहारको महत्त्व
विशेषज्ञहरूका अनुसार, मांसपेशी विकासका लागि प्रोटिन मात्र होइन, अन्य आवश्यक पोषक तत्त्वहरू पनि महत्त्वपूर्ण छन्। फलफूल, तरकारी, कार्बोहाइड्रेट, भिटामिन डी, म्याग्नेसियम, आइरन र ओमेगा ३ युक्त आहार अनिवार्य मानिन्छ।
“हप्तामा कम्तीमा एक पटक माछा, तरकारी र फलफूल खानु स्वस्थ शरीरका लागि आवश्यक छ,” पटेल बताउँछिन्।
मांसपेशी विकास गर्न चाहनेले सन्तुलित आहारसँगै व्यायाममा पनि ध्यान दिनुपर्छ। सही मात्रामा प्रोटिन सेवन र नियमित शारीरिक गतिविधिले मात्रै स्वस्थ जीवनशैली बनाउन मद्दत गर्न सक्छ।
