डोनाल्ड ट्रम्पको पुनरागमनको अर्थराजनीति, नेपालले के पाठ सिक्न सक्छ ?

डोनाल्ड ट्रम्पको अमेरिकी सत्तामा पुनरागमनले विश्वको अर्थराजनीतिमा नयाँ तरङ्ग ल्याएको छ। आगामी जनवरीमा सत्ता सम्हाल्ने ट्रम्पको नेतृत्वले विश्वका शक्ति राष्ट्रहरूको आर्थिक र सामरिक सम्बन्धमा कस्तो प्रभाव पर्छ भन्ने विषयमा अहिले गहन विश्लेषण भइरहेको छ। विश्वका लागि सबैभन्दा ठूला अर्थतन्त्र र सामरिक शक्तिका रूपमा चिनिएको अमेरिकामा ट्रम्पको पुनरागमनले विभिन्न आयाममा प्रभाव पार्ने सम्भावना भएकाले यो चासो स्वाभाविक हो।

अमेरिकी राजनीतिमा ट्रम्पको पुनरागमन
सन् २०१७ मा पहिलोपटक अमेरिकी राष्ट्रपतिका रूपमा सत्ता सम्हालेका ट्रम्पलाई सन् २०२० मा अमेरिकी जनताले पराजित गरेका थिए। तर, चार वर्षपछि उही जनताले ट्रम्पलाई पुनः निर्वाचित गरेर ह्वाइटहाउस फर्काएका छन्। यो घटनाले अमेरिकी जनताको प्राथमिकता र राजनीतिक चेतनाको पुनर्मूल्यांकन गराउन आवश्यक देखिएको छ।

ट्रम्पले विवादास्पद छविका बावजुद दोस्रोपटक सत्ता प्राप्त गर्न सफल हुनुका कारणहरूबारे विभिन्न विश्लेषणहरू अघि सारिएका छन्। सन् २०२० देखि सन् २०२४ सम्मको बाइडेन प्रशासनको कार्यकालमा अमेरिकी जनताले सामना गर्नुपरेको उच्च मुद्रास्फीति र जीवनस्तरमा आएको मन्दीले जनमतमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ। धेरैजसो अमेरिकी मतदाताले ट्रम्पको कर कटौती र विदेश नीतिसम्बन्धी दृष्टिकोणलाई सकारात्मक रूपमा लिएका छन्।

कमला ह्यारिसको हार र डेमोक्रेट्सको असफलता
उप–राष्ट्रपति पदमा रहँदा प्रभावकारी भूमिका खेल्न नसकेको भन्दै आलोचित कमला ह्यारिसले ट्रम्पसँगको चुनावी प्रतिस्पर्धामा अपेक्षाकृत कम समर्थन पाउनुको कारण उनका एजेन्डाहरू थिए। ह्यारिसले आफ्नो चुनावी अभियानमा बाइडेन प्रशासनका उपलब्धिहरूभन्दा ट्रम्पको आलोचनामा बढी जोड दिएकी थिइन्, जुन मतदाताहरूले रुचाएनन्।

बाइडेन प्रशासनका पालामा रूस–युक्रेन युद्ध र मध्यपूर्वमा अमेरिकाको कूटनीतिक भूमिकाले अमेरिकी जनतामा असन्तोष बढाएको थियो। यससँगै, कोरोना महामारीपछिको आर्थिक पुनरुत्थानमा देखिएको कमजोरी र मुद्रास्फीतिको चापले पनि जनताको मन बदल्न भूमिका खेलेको मानिन्छ। सिएनएनको सर्वेक्षण अनुसार, आधाभन्दा बढी अमेरिकीले ट्रम्पलाई ह्यारिसभन्दा अर्थतन्त्र सम्हाल्न सक्षम ठानेका थिए।

नेपालका लागि ट्रम्पको पुनरागमनको प्रभाव
अमेरिकी विदेश नीतिको प्राथमिकता बदलिँदा साना राष्ट्रहरूको स्थिति कस्तो हुनेछ भन्ने कुरा पनि चर्चाको विषय बनेको छ। नेपालका लागि अमेरिकी नीतिको प्रभाव विशेष महत्व राख्छ, किनभने नेपालले वैदेशिक व्यापार, सहयोग, र आप्रवासी कामदारहरूबाट ठूलो आर्थिक लाभ लिँदै आएको छ। ट्रम्पको ‘अमेरिका फस्ट’ नीति र दक्षिण एसियालाई लिएर पूर्ववत् दृष्टिकोण नेपाल, भारत, र चीनको त्रिकोणात्मक सम्बन्धमा असर पुर्‍याउन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

नेपालमा अहिले ट्रम्पको विदेश नीति र अमेरिकी डलरको मूल्यवृद्धिको प्रभावबारे सञ्चारमाध्यमहरूमा व्यापक चर्चा भइरहेको छ। ट्रम्पले पहिले नेपाललाई “भारत र चीनको बीचमा रहेको सानो राष्ट्र” मात्र भनेको प्रसंग चर्चित भएको थियो। तर, अमेरिकाको चासो नेपालमा बढ्दै गएकाले अमेरिकी विदेश नीति नेपालको आर्थिक तथा सामरिक हितका लागि सकारात्मक कि नकारात्मक, यो आगामी समयले देखाउनेछ।

नेपालका लागि शिक्षा र प्रेरणा
अमेरिकी चुनावबाट नेपालले के सिक्न सक्छ? अमेरिकामा हरेक चुनाव मतदाताका मुद्दाहरूमा केन्द्रित हुने गरेको छ। यसपटक पनि मुद्रास्फीति, जीवनयापनको खर्च, र अर्थतन्त्र जस्ता विषयहरू प्रमुख एजेन्डा बने। तर नेपालमा, चुनावी एजेन्डाहरू सामान्यतः विकास र समृद्धिमा केन्द्रित हुने भए पनि तिनको कार्यान्वयनमा कमी देखिन्छ। अमेरिकी मतदाताहरूले मुद्दा-केन्द्रित चुनाव कसरी लडिन्छ भन्ने दृष्टान्त प्रस्तुत गरेका छन्।

नेपालमा पनि लोकप्रिय नाराभन्दा दीर्घकालीन लाभ हुने विकास र सुशासनका विषयमा ध्यान दिन जरुरी छ। ट्रम्पको पुनरागमनले अमेरिकामा शान्ति र समृद्धिका एजेन्डा अगाडि बढाएको सन्देश दिएको छ। नेपालमा पनि राजनीतिक दलहरूले यस्तै स्पष्ट र कार्यान्वयनयोग्य योजनाहरू अघि सार्नुपर्छ।

डोनाल्ड ट्रम्पको पुनरागमनले अमेरिकी राजनीति र अर्थतन्त्रमा मात्र होइन, नेपालजस्ता साना राष्ट्रहरूको भविष्यमा पनि असर गर्न सक्छ। अमेरिकाको चुनावी प्रक्रियाबाट सिकेर नेपालले आफ्नो राजनीतिक प्रणालीलाई सुधार्न र एजेन्डा-केन्द्रित चुनावतर्फ अघि बढ्न सक्ने सम्भावना छ। यो परिवर्तनको पहिलो जिम्मेवारी भने नेपाली जनताको नै हुनेछ, जसले आफ्नो भोटको सही प्रयोग गरेर प्रभावकारी नेतृत्व चुन्न सक्छ।