अर्थमुख्य खबर

सम्पत्तिमा महिलाको स्वामित्व बढ्दै, अझै विद्यमान छन् असमानता

नेपालमा महिला घरमुलीहरूको सङ्ख्या १३ वर्षमा ५० प्रतिशतले बढेको पाइएको छ। केन्द्रीय तथ्याङ्क कार्यालयले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो राष्ट्रिय जीवनस्तर सर्वेक्षण २०२२-२३ अनुसार नेपालमा महिला घरमुली भएका परिवारहरूको प्रतिशत ३७.१ पुगेको छ।

Patanjali Nepal
Sweet Mart Food

महिला घरमुलीको वृद्धि

सन् २०१०-११ मा गरिएको जीवनस्तर सर्वेक्षणमा महिला घरमुली भएका परिवारहरूको प्रतिशत २६.६ थियो। यसरी १३ वर्षमा महिला घरमुलीहरूको सङ्ख्या ५० प्रतिशतले बढेको तथ्याङ्क कार्यालयका उपप्रमुख तथ्याङ्क अधिकारी हेमराज रेग्मीले बताए। यो वृद्धिमा महिलाले घरको व्यवस्थापन गरेको आधारमा महिला घरमुलीको गणना गरिएको छ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय स्थित जनसङ्ख्या विभागकी उपप्राध्यापक कमला लामिछानेका अनुसार महिला घरमुलीहरूको सङ्ख्या बढ्नुमा मुख्य कारण वैदेशिक रोजगारी हो। धेरै पुरुषहरू विदेशमा काम गर्न गएकोले घरमा महिलाहरूले घरको व्यवस्थापन गर्ने गरेका छन्।

सम्पत्तिमा पहुँच: विधवा र एकल महिलाले आफ्नो नाममा सम्पत्ति पाउन थालेको कारण पनि महिला घरमुलीको सङ्ख्या बढेको छ। महिलाको नाममा घरजग्गा राख्ने क्रम एक दशकमा १२६ प्रतिशतले बढेको केन्द्रीय तथ्याङ्क कार्यालयले जनाएको छ।

सरकारी नीतिहरू: राज्यले महिलाका नाममा जग्गा किन्दा केही कर छुट दिने गरेकोले पनि महिलाको नाममा सम्पत्ति राख्ने क्रम बढेको हो।

सामाजिक मान्यतामा परिवर्तन: पहिले महिलालाई सम्पत्तिमा पहुँच दिनु हुँदैन भन्ने मान्यतामा परिवर्तन आएको छ।

सामाजिक संरचना: संयुक्त परिवारबाट सानो परिवारतिर जाने क्रम पनि एक कारण हो। यसमा पुरुषहरूले आफूले किनेको सम्पत्ति महिलाको नाममा राख्दा संयुक्त परिवारको अंशमा हिसाब गर्नु पर्दैन भनेर पनि श्रीमतीको नाममा राख्ने गरेका छन्।

महिला सम्पत्ति मालिक

नेपालमा २३.३ प्रतिशत परिवारमा महिलाको नाममा घर, जग्गा वा घरजग्गा दुवै रहेको पाइएको छ। यो दर अघिल्लो जनगणनामा १०.७ प्रतिशत मात्रै थियो। केन्द्रीय तथ्याङ्क कार्यालयले सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार नेपालमा ६६ लाख ६० हजार ८४१ परिवारमध्ये ११.८ प्रतिशत अर्थात् ७ लाख ८८ हजार ९१७ परिवारमा महिलाको नाममा घर र जग्गा दुवै रहेको देखिएको छ।

  • महिलाको नाममा जग्गा मात्र भएका परिवार ९.७ प्रतिशत अर्थात् ६ लाख ४३ हजार ६७५ छन्।
  • महिलाको नाममा घर मात्र भएका परिवार २.३ प्रतिशत अर्थात् १ लाख ५६ हजार ३७६ छन्।
  • १ लाख ५ हजार ३२५ परिवारले घरजग्गा कसको नाममा छ भन्ने खुलाएका छैनन्।

प्रदेशस्तरीय तथ्याङ्क

  • कोशी प्रदेश: सबैभन्दा धेरै महिलाको नाममा घरजग्गा हुने प्रदेश हो, जहाँ २८.५ प्रतिशत परिवारमा महिलाको नाममा सम्पत्ति छ।
  • गण्डकी प्रदेश: २८.३ प्रतिशत परिवारमा महिलाको नाममा सम्पत्ति छ।
  • सुदूर पश्चिम प्रदेश: यहाँ सबैभन्दा कम महिलाको नाममा सम्पत्ति रहेको छ, जहाँ ११.८ प्रतिशत परिवारमा मात्र महिलाको नाममा सम्पत्ति छ।

महिलाहरूको साक्षरता दरमा पनि उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। अघिल्लो जनगणनाको तुलनामा समग्र साक्षरता दर १०.३ प्रतिशतले बढेर ६५.९ बाट ७६.२ पुगेको छ। जसमा पुरुषको साक्षरता दर ८.५ प्रतिशतले बढेर ८३.६ प्रतिशत पुगेको छ भने महिलाको साक्षरता दर १२ प्रतिशतले बढेर ६९.४ प्रतिशत पुगेको छ।

  • बागमती प्रदेश: सबैभन्दा धेरै साक्षर महिला ७६ प्रतिशत छन्।
  • मधेश प्रदेश: सबैभन्दा कम साक्षर महिला ५४.७ प्रतिशत छन्। यहाँ पुरुष र महिला दुवैको साक्षरता दर अन्य प्रदेशको तुलनामा सबैभन्दा कम छ।

लैङ्गिक असमानता

साक्षरतामा सबैभन्दा बढी लैङ्गिक असमानता मधेशमा ९१७.८५० र सुदूरपश्चिममा ९१७.२५० देखिएको छ। विसं २०७२ सालमा बनेको नयाँ संविधान र यसको कार्यान्वयनका लागि बनेका कानुनहरूले राज्यका हरेक निकायमा महिला सहभागिता बढाउने नीति लिएका कारण महिलाहरूले सम्पत्ति र अवसर दुवै पाएका छन्।

उपप्राध्यापक लामिछानेका अनुसार, महिला घरमुली हुँदा महिलालाई स्रोत साधनमाथि पहुँच हुन्छ। यसले उनीहरूलाई केही न केही गर्ने अवसर दिएको छ। यद्यपि स्रोत र पैसा माथिको नियन्त्रण अझै पनि पुरुषहरूमै रहेको छ। राज्यको नीति र सामाजिक संरचनामा आएको परिवर्तनले महिलाहरूलाई अगाडि ल्याएको छ।

सम्बन्धित समाचार :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button